 |  |  |  |  |
POËZIE: TUSSEN SOUND EN SENSE
door ERIC ROSSEEL
O ja, ik heb me ook al wel eens afgevraagd wat nu eigenlijk poëzie is. Echt
wakker heb ik er wel nooit van gelegen. Maar ik heb altijd geweten dat ik niet
echt een dichter ben en iemand als Peter Wullen, die wel een dichter is, heeft
dat in zijn recensie van mijn “Vlees dat spreekt” (Ampersand & Tilde, 2006)
precies aangevoeld. Ik ben een denker die zijn gedachten en fantasieën in een
dichterlijke vorm giet. Maar in wezen zijn die gedachten prozaïsch. Nu hoef ik
daarvoor niet naar Dante’s Hel verwezen worden. De ganse 20ste eeuw kenmerkt
zich door “multimedialiteit”: de schotten tussen kunstvormen zijn niet langer
gesloten grenzen maar verbindingen en passerelles. En dit geldt zowel voor de
beeldende kunsten, voor de muziek als voor traditioneel literaire vormen.
Dit neemt niet weg dat de kern van de diverse kunstvormen natuurlijk
hardnekkig blijft bestaan. En in die zin heb ik bijzonder genoten van Giorgio
Agamben’s The End of the Poem, een reeks oorspronkelijk in het Italiaans
geschreven “studies in poetics” (Stanford University Press, 1999). De titel
verwijst niet naar de teloorgang van de poëzie, maar naar het feit dat het wezen
van de poëzie maakt dat het slot van een gedicht, de laatste regel, steeds
problematisch is. Een gedicht is steeds open, terwijl een prozatekst (een
verhaal, een roman, een essay) per definitie gesloten is, zelfs al eindigt de
prozatekst met een “open einde” of een onbeantwoorde vraag. Een prozatekst is
immers een semantisch gegeven. Woorden vormen onderdeel van grammaticaal
‘juiste’ zinnen en worden gekozen omwille van hun semantisch gangbare betekenis
waarbij de schrijver erop rekent dat hij zelf en de lezer deze woorden op
dezelfde manier ‘coderen’. De prozatekst poogt immers te overtuigen (essay) of
de lezer binnen te brengen in de narratieve logica van een verhaal (novelle,
roman). Het proza is eigenlijk een vorm die voortkomt uit de retoriek. En de
schrijver doet bij het schrijven in de eerste plaats beroep op verstand en logica,
zelfs al vertrekt hij van dromen en fantasieën.
Poëzie is wezenlijk geen vorm van spreken maar van zingen (en het is geweten
dat bij zingen andere hersendelen actief zijn dan bij het spreken). En dat
verklaart waarom de traditie nog steeds levendig is dat gedichten voorgedragen
worden: er bestaat niet zoiets als een Nacht van de Roman of een Essayfestival.
Prozateksten beogen de lezer te doen nadenken, werpen de lezer terug op zijn
Ik, isoleren hem van zijn medemensen. En waar prozateksten collectieve
gevoelens willen opwekken (b.v. de politieke speech) zien we dat ze in hun
vertoog poëtische of theatrale elementen aanbrengen. Poëzie beoogt veeleer een
stemming op te wekken, zoals muziek dus en daarom leent poëzie zich ook
gemakkelijker tot publieke voordracht.
Poëzie, zo stelt Giorgio Agamben, beweegt zich tussen klank (“sound”) en
betekenis (“sense”). De woorden of zinnen horen niet als semantische maar als
semiotische eenheden gelezen te woorden: omwille van hun klankwaarde
verwijzen ze als tekens naar veel meer dan enkel naar hun betekenis in het
woordenboek of naar hun positie in het geheel van de tekst. Vandaar natuurlijk
ook de oorspronkelijke metrische structuur van de verzen of zoiets als het rijm.
Bij het rijmwoord primeert de klankwaarde volledig op de semantische waarde
van het woord. Het symbolische verschil tussen poëzie en proza is dan het
enjambement. In een prozatekst is het enjambement gewoon onvoorstelbaar.
Prozateksten worden dan ook nooit op muziek gezet. Proza berust op een
gesloten betekenis van woorden en zinnen. Poëzie breekt die betekenis open.
Ooit stelde ik het zo: poëzie maakt de taal losbandig en overspelig!
(geplaatst op 18-12-2007)
Meer over Eric Rosseel op zijn websites:
http://ericrosseel.blogspot.com
* HEUREUX COMME AVEC UNE FEMME *
Netwerk Psychiatrie & Samenleving
http://psychiatrie.blogse.nl
terug naar boven
door ERIC ROSSEEL
O ja, ik heb me ook al wel eens afgevraagd wat nu eigenlijk poëzie is. Echt
wakker heb ik er wel nooit van gelegen. Maar ik heb altijd geweten dat ik niet
echt een dichter ben en iemand als Peter Wullen, die wel een dichter is, heeft
dat in zijn recensie van mijn “Vlees dat spreekt” (Ampersand & Tilde, 2006)
precies aangevoeld. Ik ben een denker die zijn gedachten en fantasieën in een
dichterlijke vorm giet. Maar in wezen zijn die gedachten prozaïsch. Nu hoef ik
daarvoor niet naar Dante’s Hel verwezen worden. De ganse 20ste eeuw kenmerkt
zich door “multimedialiteit”: de schotten tussen kunstvormen zijn niet langer
gesloten grenzen maar verbindingen en passerelles. En dit geldt zowel voor de
beeldende kunsten, voor de muziek als voor traditioneel literaire vormen.
Dit neemt niet weg dat de kern van de diverse kunstvormen natuurlijk
hardnekkig blijft bestaan. En in die zin heb ik bijzonder genoten van Giorgio
Agamben’s The End of the Poem, een reeks oorspronkelijk in het Italiaans
geschreven “studies in poetics” (Stanford University Press, 1999). De titel
verwijst niet naar de teloorgang van de poëzie, maar naar het feit dat het wezen
van de poëzie maakt dat het slot van een gedicht, de laatste regel, steeds
problematisch is. Een gedicht is steeds open, terwijl een prozatekst (een
verhaal, een roman, een essay) per definitie gesloten is, zelfs al eindigt de
prozatekst met een “open einde” of een onbeantwoorde vraag. Een prozatekst is
immers een semantisch gegeven. Woorden vormen onderdeel van grammaticaal
‘juiste’ zinnen en worden gekozen omwille van hun semantisch gangbare betekenis
waarbij de schrijver erop rekent dat hij zelf en de lezer deze woorden op
dezelfde manier ‘coderen’. De prozatekst poogt immers te overtuigen (essay) of
de lezer binnen te brengen in de narratieve logica van een verhaal (novelle,
roman). Het proza is eigenlijk een vorm die voortkomt uit de retoriek. En de
schrijver doet bij het schrijven in de eerste plaats beroep op verstand en logica,
zelfs al vertrekt hij van dromen en fantasieën.
Poëzie is wezenlijk geen vorm van spreken maar van zingen (en het is geweten
dat bij zingen andere hersendelen actief zijn dan bij het spreken). En dat
verklaart waarom de traditie nog steeds levendig is dat gedichten voorgedragen
worden: er bestaat niet zoiets als een Nacht van de Roman of een Essayfestival.
Prozateksten beogen de lezer te doen nadenken, werpen de lezer terug op zijn
Ik, isoleren hem van zijn medemensen. En waar prozateksten collectieve
gevoelens willen opwekken (b.v. de politieke speech) zien we dat ze in hun
vertoog poëtische of theatrale elementen aanbrengen. Poëzie beoogt veeleer een
stemming op te wekken, zoals muziek dus en daarom leent poëzie zich ook
gemakkelijker tot publieke voordracht.
Poëzie, zo stelt Giorgio Agamben, beweegt zich tussen klank (“sound”) en
betekenis (“sense”). De woorden of zinnen horen niet als semantische maar als
semiotische eenheden gelezen te woorden: omwille van hun klankwaarde
verwijzen ze als tekens naar veel meer dan enkel naar hun betekenis in het
woordenboek of naar hun positie in het geheel van de tekst. Vandaar natuurlijk
ook de oorspronkelijke metrische structuur van de verzen of zoiets als het rijm.
Bij het rijmwoord primeert de klankwaarde volledig op de semantische waarde
van het woord. Het symbolische verschil tussen poëzie en proza is dan het
enjambement. In een prozatekst is het enjambement gewoon onvoorstelbaar.
Prozateksten worden dan ook nooit op muziek gezet. Proza berust op een
gesloten betekenis van woorden en zinnen. Poëzie breekt die betekenis open.
Ooit stelde ik het zo: poëzie maakt de taal losbandig en overspelig!
(geplaatst op 18-12-2007)
Meer over Eric Rosseel op zijn websites:
http://ericrosseel.blogspot.com
* HEUREUX COMME AVEC UNE FEMME *
Netwerk Psychiatrie & Samenleving
http://psychiatrie.blogse.nl
terug naar boven
| © 2002/ 2007 't Prieeltje Online. Disclaimer. Webdesign: Henri Thijs. 't (muzen-)Koeriertje , Het Oog van de Roos en Het Prieeltje Online zijn trademarks van Het Prieeltje, Demerstraat 32 bus 7, 3290 Diest. (België). Tel. 0032477794783. Deze site kan best worden bekeken met en werd speciaal geconcipieerd voor de standaardschermresolutie van 800 x 600. |