 |  |  |  |  |
POËZIE: TUSSEN SOUND EN SENSE
door ERIC ROSSEEL
O ja, ik heb me ook al wel eens afgevraagd wat nu eigenlijk poëzie is. Echt wakker heb
ik er wel nooit van gelegen. Maar ik heb altijd geweten dat ik niet echt een dichter ben
en iemand als Peter Wullen, die wel een dichter is, heeft dat in zijn recensie van mijn
“Vlees dat spreekt” (Ampersand & Tilde, 2006) precies aangevoeld. Ik ben een
denker die zijn gedachten en fantasieën in een dichterlijke vorm giet. Maar in wezen
zijn die gedachten prozaïsch. Nu hoef ik daarvoor niet naar Dante’s Hel verwezen
worden. De ganse 20ste eeuw kenmerkt zich door “multimedialiteit”: de schotten
tussen kunstvormen zijn niet langer gesloten grenzen maar verbindingen en
passerelles. En dit geldt zowel voor de beeldende kunsten, voor de muziek als voor
traditioneel literaire vormen.
Dit neemt niet weg dat de kern van de diverse kunstvormen natuurlijk hardnekkig
blijft bestaan. En in die zin heb ik bijzonder genoten van Giorgio Agamben’s The End of
the Poem, een reeks oorspronkelijk in het Italiaans geschreven “studies in poetics”
(Stanford University Press, 1999). De titel verwijst niet naar de teloorgang van de
poëzie, maar naar het feit dat het wezen van de poëzie maakt dat het slot van een
gedicht, de laatste regel, steeds problematisch is. Een gedicht is steeds open, terwijl
een prozatekst (een verhaal, een roman, een essay) per definitie gesloten is, zelfs al
eindigt de prozatekst met een “open einde” of een onbeantwoorde vraag. Een
prozatekst is immers een semantisch gegeven. Woorden vormen onderdeel van
grammaticaal ‘juiste’ zinnen en worden gekozen omwille van hun semantisch gangbare
betekenis waarbij de schrijver erop rekent dat hij zelf en de lezer deze woorden op
dezelfde manier ‘coderen’. De prozatekst poogt immers te overtuigen (essay) of de
lezer binnen te brengen in de narratieve logica van een verhaal (novelle, roman). Het
proza is eigenlijk een vorm die voortkomt uit de retoriek. En de schrijver doet bij het
schrijven in de eerste plaats beroep op verstand en logica, zelfs al vertrekt hij van
dromen en fantasieën.
Poëzie is wezenlijk geen vorm van spreken maar van zingen (en het is geweten dat bij
zingen andere hersendelen actief zijn dan bij het spreken). En dat verklaart waarom
de traditie nog steeds levendig is dat gedichten voorgedragen worden: er bestaat niet
zoiets als een Nacht van de Roman of een Essayfestival. Prozateksten beogen de lezer
te doen nadenken, werpen de lezer terug op zijn Ik, isoleren hem van zijn
medemensen. En waar prozateksten collectieve gevoelens willen opwekken (b.v. de
politieke speech) zien we dat ze in hun vertoog poëtische of theatrale elementen
aanbrengen. Poëzie beoogt veeleer een stemming op te wekken, zoals muziek dus en
daarom leent poëzie zich ook gemakkelijker tot publieke voordracht.
Poëzie, zo stelt Giorgio Agamben, beweegt zich tussen klank (“sound”) en betekenis
(“sense”). De woorden of zinnen horen niet als semantische maar als semiotische
eenheden gelezen te woorden: omwille van hun klankwaarde verwijzen ze als tekens
naar veel meer dan enkel naar hun betekenis in het woordenboek of naar hun positie in
het geheel van de tekst. Vandaar natuurlijk ook de oorspronkelijke metrische
structuur van de verzen of zoiets als het rijm. Bij het rijmwoord primeert de
klankwaarde volledig op de semantische waarde van het woord. Het symbolische
verschil tussen poëzie en proza is dan het enjambement. In een prozatekst is het
enjambement gewoon onvoorstelbaar. Prozateksten worden dan ook nooit op muziek
gezet. Proza berust op een gesloten betekenis van woorden en zinnen. Poëzie breekt
die betekenis open.
Ooit stelde ik het zo: poëzie maakt de taal losbandig en overspelig!
(geplaatst op 18-12-2007)
Meer over Eric Rosseel op zijn websites:
http://ericrosseel.blogspot.com
* HEUREUX COMME AVEC UNE FEMME *
Netwerk Psychiatrie & Samenleving
http://psychiatrie.blogse.nl
terug naar boven
door ERIC ROSSEEL
O ja, ik heb me ook al wel eens afgevraagd wat nu eigenlijk poëzie is. Echt wakker heb
ik er wel nooit van gelegen. Maar ik heb altijd geweten dat ik niet echt een dichter ben
en iemand als Peter Wullen, die wel een dichter is, heeft dat in zijn recensie van mijn
“Vlees dat spreekt” (Ampersand & Tilde, 2006) precies aangevoeld. Ik ben een
denker die zijn gedachten en fantasieën in een dichterlijke vorm giet. Maar in wezen
zijn die gedachten prozaïsch. Nu hoef ik daarvoor niet naar Dante’s Hel verwezen
worden. De ganse 20ste eeuw kenmerkt zich door “multimedialiteit”: de schotten
tussen kunstvormen zijn niet langer gesloten grenzen maar verbindingen en
passerelles. En dit geldt zowel voor de beeldende kunsten, voor de muziek als voor
traditioneel literaire vormen.
Dit neemt niet weg dat de kern van de diverse kunstvormen natuurlijk hardnekkig
blijft bestaan. En in die zin heb ik bijzonder genoten van Giorgio Agamben’s The End of
the Poem, een reeks oorspronkelijk in het Italiaans geschreven “studies in poetics”
(Stanford University Press, 1999). De titel verwijst niet naar de teloorgang van de
poëzie, maar naar het feit dat het wezen van de poëzie maakt dat het slot van een
gedicht, de laatste regel, steeds problematisch is. Een gedicht is steeds open, terwijl
een prozatekst (een verhaal, een roman, een essay) per definitie gesloten is, zelfs al
eindigt de prozatekst met een “open einde” of een onbeantwoorde vraag. Een
prozatekst is immers een semantisch gegeven. Woorden vormen onderdeel van
grammaticaal ‘juiste’ zinnen en worden gekozen omwille van hun semantisch gangbare
betekenis waarbij de schrijver erop rekent dat hij zelf en de lezer deze woorden op
dezelfde manier ‘coderen’. De prozatekst poogt immers te overtuigen (essay) of de
lezer binnen te brengen in de narratieve logica van een verhaal (novelle, roman). Het
proza is eigenlijk een vorm die voortkomt uit de retoriek. En de schrijver doet bij het
schrijven in de eerste plaats beroep op verstand en logica, zelfs al vertrekt hij van
dromen en fantasieën.
Poëzie is wezenlijk geen vorm van spreken maar van zingen (en het is geweten dat bij
zingen andere hersendelen actief zijn dan bij het spreken). En dat verklaart waarom
de traditie nog steeds levendig is dat gedichten voorgedragen worden: er bestaat niet
zoiets als een Nacht van de Roman of een Essayfestival. Prozateksten beogen de lezer
te doen nadenken, werpen de lezer terug op zijn Ik, isoleren hem van zijn
medemensen. En waar prozateksten collectieve gevoelens willen opwekken (b.v. de
politieke speech) zien we dat ze in hun vertoog poëtische of theatrale elementen
aanbrengen. Poëzie beoogt veeleer een stemming op te wekken, zoals muziek dus en
daarom leent poëzie zich ook gemakkelijker tot publieke voordracht.
Poëzie, zo stelt Giorgio Agamben, beweegt zich tussen klank (“sound”) en betekenis
(“sense”). De woorden of zinnen horen niet als semantische maar als semiotische
eenheden gelezen te woorden: omwille van hun klankwaarde verwijzen ze als tekens
naar veel meer dan enkel naar hun betekenis in het woordenboek of naar hun positie in
het geheel van de tekst. Vandaar natuurlijk ook de oorspronkelijke metrische
structuur van de verzen of zoiets als het rijm. Bij het rijmwoord primeert de
klankwaarde volledig op de semantische waarde van het woord. Het symbolische
verschil tussen poëzie en proza is dan het enjambement. In een prozatekst is het
enjambement gewoon onvoorstelbaar. Prozateksten worden dan ook nooit op muziek
gezet. Proza berust op een gesloten betekenis van woorden en zinnen. Poëzie breekt
die betekenis open.
Ooit stelde ik het zo: poëzie maakt de taal losbandig en overspelig!
(geplaatst op 18-12-2007)
Meer over Eric Rosseel op zijn websites:
http://ericrosseel.blogspot.com
* HEUREUX COMME AVEC UNE FEMME *
Netwerk Psychiatrie & Samenleving
http://psychiatrie.blogse.nl
terug naar boven
| © design 2002/ 2009 't Prieeltje Online. Disclaimer. Webmaster: Henri Thijs. 't (muzen-)Koeriertje , Het Oog van de Roos en Het Prieeltje Online zijn trademarks van Het Prieeltje, Demerstraat 32 bus 7, 3290 Diest. (België). Tel. 0032477794783. Deze site kan best worden bekeken met en werd speciaal geconcipieerd voor de schermresolutie van 1024 x 768 |